Hồng vành khuyên là thức quả của sự chờ đợi. Từ những giàn hồng treo gió rút nước dưới nắng hanh đến lớp phấn trắng tự nhiên trong chum sành, cây hồng Vành Khuyên Xứ Lạng còn là sợi dây tình cảm thiêng liêng gắn kết các thế hệ người Tày, Nùng.
Trong mắt tôi, hồng là thức quả của sự chờ đợi.
Chờ ra quả, chờ ửng đỏ, chờ tan đi vị chát, chờ cho trái mềm ra... Mỗi một công đoạn đều chẳng thể vội vàng.
Khi bạn nhẹ nhàng nâng quả hồng trong lòng bàn tay, từ từ bóc tách lớp vỏ mỏng, phần mật nồng bên trong chỉ chực trào ra mà không rơi xuống.
Quả hồng vành khuyên có vị ngọt thanh và rất dễ chịu. Nó không kiểu ngọt sắc hay để lại hậu vị quá đậm, mà cứ ngọt dịu dàng, ăn vào một miếng là cảm nhận được ngay.
Ngoài cách chờ cho hồng tự mềm, còn một sự chờ đợi khác: làm hồng treo gió.
Ở tại Bản Toòng, nơi cộng đồng người Tày, Nùng sinh sống, cứ sau Tết Trung thu là người dân lại bắt đầu dựng giàn chuẩn bị cho mùa hồng treo gió mới.
Để có được những quả hồng dẻo ngon trao đến tay bạn, mọi quy trình đều được làm thủ công hoàn toàn
Hồng vừa hái về sau khi rửa sạch, sẽ được gọt vỏ thật khéo, tỉa núm rồi lấy dây dù buộc thành từng chuỗi mang treo dưới hiên nhà.
Người bản địa thường không dùng chất bảo quản, không can thiệp máy móc công nghiệp cứ để gió thu với nắng hanh thổi qua mỗi ngày như thế, quả hồng vốn tròn căng sẽ từ từ rút bớt nước và teo nhỏ lại.
Lớp phấn trắng của thời gian
Đợi đến lúc hồng mềm đều rồi thì mới đem xếp ngay ngắn vào chum sành. Cứ để yên đấy một thời gian cho nó tự lên men, mọc một lớp phấn trắng tinh bên ngoài vỏ người dân tộc Xứ Lạng hay gọi là “Hồng Lên Phấn” nếu như ai lần đầu nhìn, thì sẽ nghĩ là quả bị mốc nhưng thực chất là đường trong quả tự tiết ra. Đi qua cả một quá trình lâu như thế mới có được quả hồng ngon nhất để thưởng thức.
Hồng còn được dùng để làm nhiều món khác như ngâm giấm hay ủ rượu. Món nào cũng ngon và đều cần rất nhiều thời gian, công sức mới làm ra được
Sợi dây vô hình gắn kết giữa các thế hệ
Người Tày, Nùng gắn bó với cây hồng qua nhiều thế hệ. Ở các bản làng tại Văn Lãng hay Cao Lộc Lạng Sơn, có những gốc hồng cổ thụ đã 60 đến 70 năm tuổi.
Người dân tộc ở đây có thói quen: Khi dựng một ngôi nhà mới hoặc khi trong nhà có một đứa trẻ chào đời, người cha, người ông thường sẽ trồng một cây hồng ngay cạnh hiên nhà hoặc ngoài đầu ngõ.
Họ quan niệm cây hồng lớn lên cùng đứa trẻ, che chở cho ngôi nhà. Đến khi ông bà khuất núi, cây hồng cổ thụ vẫn ở đó, năm nào cũng ra quả ngọt cho con cháu ăn. Đó là sợi dây kết nối vô hình giữa các thế hệ dưới một mái nhà.
Lời gửi lại cho mùa hồng vành khuyên
Tôi nghĩ, nếu ngôi nhà của mình có một khoảng sân nhỏ, tôi nhất định cũng sẽ trồng một cây hồng như thế. Vào cuối vụ giữa những cành lá thưa thớt, héo úa của mùa đông, vẫn còn lủng lẳng vài quả hồng chín cam, cứ lặng yên ở đó như đang chờ những chú chim bay tới ăn.